Ыдыктыг Библия: Еврейлерге
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:56:11.010833+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Еврейлерге

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Еврейлерге

Еврейлерге

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

Еврейлерге чагаа

Киирилде

Христиан шинчилекчилер эрте шагдан бээр бо чагааның автору кымыл дээрзинге хамаарыштыр аразында чөпшээрежилге чок турган, чүге дээрге автор бодунуң адын адаваан болган. Чамдык улус автор – Павел элчин деп санап турар. Ындыг-даа болза, чагааның аян-хевири болгаш онза шинчилиг бодалдары Павелдиң өске чагааларынга шоолуг дөмейлешпес. Өске шинчилекчилерниң санап турары-биле, автор болза Павелдиң кады ажылдап турган улузунуң бирээзи – азы Варнава, азы Аполлос, азы өске-бир кижи болур.

Чагааның ады болгаш ооң барымдаа тургузарының херечилеп турарын ёзугаар, ону христиан апарган еврейлерге бижээн. Оларның тодаргай ниитилели каяа турганы билдинмес – Рим, Иерусалим, Александрияга бе азы өске-бир хоорайга бе. Чагаа бистиң эраның 60 болгаш 70 чылдарының аразында бижиттинген чадавас.

Авторнуң кол сорулгазы – христиан чүдүлгениң иудей чүдүлгеден артык болурун көргүзери. Ооң-биле ол бодунуң чагаазын чоруткан улузун Христоска шынчы чорукка быжыктырып, шенелделер үезинде оларның иудаизмче эглирин болдурбас деп турар. Биеэ шагда Бурганның медээчилери болгаш төлээлери Ооң медээзин улуска медеглеп турган. А ам Бурганның Оглу Христостуң – кээргээр сеткилдиг дээди бараалгакчының база чаңгыс угда четпес-дудуу эвес өргүлдүң үези келгени ол. Христостуң Бодун өргүпкени Аңаа бүзүрээннерни бачыттан кезээ мөңгеде арыглап каан.

Христос-биле харылзажыры Аңаа бүзүрел дамчыштыр чедип алдынар. Эрги Чагыг-керээде дыка хөй улус боттарының идегели боттанганын көрбейн чыткаш безин, Бурганга бүзүреп турганы дег, христианнар база чүдүлгези дээш оларны истеп-сүрүп турда безин, Христоска бүзүреп, Оон ойталавас ужурлуг.

1

Бурганның Бодунуң Оглун дамчыштыр чугаалааны

1^1Эрткен үеде Бурган бистиң ада-өгбевиске Бодунуң медээчилерин дамчыштыр хөй катап, хөй янзы аргалар-биле чугаа кылып келген. 2А бо сөөлгү хүннерде Бурган Бодунуң Оглун дамчыштыр бис-биле чугаалажып турган+. Ол Ону бүгүдени чагырар салгакчызы кылдыр томуйлааш+, Ону дамчыштыр өртемчейни чаяаган+. 3Оглу дээрге өндүр чырык Бурганның овур-хевири-дир+ база Ооң алыс бүдүжүнүң кара чаңгыс дөмей овур-дүрзүзү-дүр. Ол Бодунуң күчүлүг сөзү-биле бүгүдени тудуп турар. Ол бисти бачыттарывыстан арыглааш, дээрлерге кымдан-даа бедикке, Дээди Өрүкүнүң оң талазынга барып олурупкан+. 4Бурганның Оглу дээрниң төлээлеринден кайы хире өндүр бедигил, Ооң салгап алган ады оларның аттарындан ол хире алдарлыг+.

Оглу дээрниң төлээлеринден өндүр бедик

5Дээрниң шупту төлээлериниң кайызынга бир шагда Бурган:

«Сен – Мээң Оглум сен, Мен бөгүн Сээң Адаң апардым» – деп чугаалааныл?+

Азы: «Мен Ооң Адазы болур мен, а Ол Мээң Оглум болур» – дээнил?+

6Улуг Оглун өртемчейже эккеп тура, Ол:

«Бурганның бүгү төлээлери Аңаа мөгейзиннер» – деп база чугаалаан+.

7Бижилгеде дээрниң төлээлеринге хамаарыштыр:

«Ол Бодунуң төлээлерин – хаттар кылып каан,
а бараан болукчуларын – оттуң чалбыыштары кылып каан» деп бижээн+.

8А Оглунга хамаарыштыр:

«О Бурган, Сээң дүжүлгең кезээ мөңгеде турар,
чөптүг чорукту демдеглээн мерге – Сээң чагыргаңның мергези.

9Сен чөптүг чорукка ынак, а бузутту көөр хөңнүң чок сен.

Ынчангаш Бурган – Сээң Бурганың эш-өөрүң аразындан сени шилип ап,
өөрүшкү-биле чаап кагды» деп бижээн+.

10А оон ыңай:

«Дээрги-Чаяакчы, Сен үе-дүпте чер-делегейни үндезилеп тургустуң,
дээрлер база Сээң холуңнуң чаяалгазы.

11Чер биле дээр чиде-даа бээрге, Сен артып каар сен.

Олар шупту хеп ышкаш элеп каар;
12оларны Сен тон ышкаш дүрүп каар сен,
олар, хеп ышкаш, солуттунуп, чиде бээрлер.

А Сен биеэги хевээр сен, Сээң назының төнчү чок» деп бижээн+.

13Дээрниң төлээлериниң кайызынга кажан-бир шагда Бурган:

«Дайзыннарыңны буттарың адаанга эккеп салбаан шаамда,

Мээң оң таламга олур» – деп чугаалааныл?+

14Дээрниң шупту төлээлери кымнар ийик? Камгалалды салгап алыр улуска дузалазыннар дээш чоруткан бараан болукчу сүлделер эвес чүве бе?+

2

Өндүр улуг камгалалдан ойталаарының озалдыы

2^1Ындыг болганда, агым бисти өскээр алгаш барбазын дээш, дыңнаан чүүлүвүске улам кичээнгейлиг болуулу. 2Чүге дээрге дээрниң төлээлерин дамчыштыр медеглээн сөс[*] ылап күштүг бооп, ону хажыткан база дыңнаваан чорук бүрүзү чөптүг кеземчеге онаажыр болганда, 3бис база, бодувустуң ээлчээвисте, ол хире өндүр улуг камгалалды тоовайн барзывысса, кеземчеден чайлаар харыывыс кайдал? Ол камгалал дугайында улуска эң баштай Дээрги Иисус медеглээн, а ооң соонда Ону дыңнаан улус биске шынзыдып чугаалаан болгай. 4Ол медээни Бурган Бодунуң күзел-соруун ёзугаар кайгамчык демдектер, янзы-бүрү күштер-биле база Ыдыктыг Сүлдениң улуска үлээн белектери-биле бадыткаан+.

Бурганның Оглу улуска дөмей бооп чедип келген

5Ооң дугайында чугаалап турарывыс ам кээр өртемчейни+ Бурган дээрниң төлээлеринге чагырар кылдыр бербээн-не болгай. 6Бир-ле кижи бир-ле Номда мынча деп херечилеп чугаалаан:

«Кижи деп кымыл ол, Сен ону чүге бодап чоруур сен?

Кижи амытан оглу деп кымыл ол, Сен ол дээш чүге сагыш човаар сен?

7Сен ону дээрниң төлээлеринден чүгле хензиг-ле куду деңнелдиг[*]

кылып каан сен.

Сен ону ат-алдар болгаш мактал-хүндү-биле демдектедиң,

8бүгү чүүлдү ооң буттарының адаанга чагырттың»+.

Бурган Оглунга бүгү чүүлдү чагырткаш, Ооң чагыргазының адаанга кирбес чүү-даа турбас кылып каан. Ынчалза-даа бүгү чүүлдүң Аңаа чагыртканын ам дээрезинде көрбейн турар бис+. 9Иисусту кезек өйде* дээрниң төлээлеринден куду деңнелче бадырганын бис ам көрүп тур бис. Ол Бурганның авыралы-биле өлүмнүң хилинчээн бүгү кижи төрелгетен дээш, шыдажып эрткен. Ол дээш, Бурган алдар болгаш мактал-хүндү-биле Ону шаңнаан+.

10Бүгү чүүлдерниң Ол дээш база Ооң ачызында бар бооп турары Бурган+ Бодунуң хөй оолдарының камгалалының Баштакчызын хилинчек дамчыштыр болбаазыраңгай+ кылып каар ужурлуг турган. Бурган хөй оолдарын өндүр бедик байдалга чедирер дээш, ынчаар кылган. 11Улусту ыдыктыг кылып турар Кижи база ыдыктаттырган улус+ шупту чаңгыс Бургандан укталган болгай. Ынчангаш Иисуска оларны «ха-дуңма» дээри ыянчыг эвес болган+. 12Ол мынча дээн:

«Сээң адыңны ха-дуңмамга медээлээр мен,
чыыш мурнунга Сени алгап-мактаар мен»+.

13А оон ыңай:

«Мен Дээрги-Чаяакчыга идегээр мен».

А ол ышкаш:

«Мен база Дээрги-Чаяакчының меңээ бергени ажы-төл – бо-дур бис»+.

14-15А ол ажы-төл дээрге эът-боттан, хандан бүткен улус болганда, Иисус база улуска бүрүнү-биле дөмей эът-боттуг кижи болу бергеш+, Бодунуң өлүмүн дамчыштыр өлүмнүң күжүн эдилээн эрликти күш чок болдурган+ база бүгү назынында өлүмден коргуушкуннуң кулданыынга чораан улусту хостаан+. 16Иисус дээрниң төлээлери дээш эвес, а Авраамның үре-салгалы дээш сагыш човаар болгай. 17Ынчангаш улус-чоннуң бачыттарын чайладыры-биле Бурганның мурнунга өршээлдиг болгаш шынчы дээди бараалгакчы боор дээш, Иисус бүгү чүүлдерге Бодунуң ха-дуңмазынга дөмей апаар ужурлуг турган+. 18Чүге дээрге Ол, шенелдени Боду шыдап эртип+, хилинчекти көрген болгаш, шенелделерни шыдап эртип турар улуска дузалап шыдаар.

3

Бурганның Оглунуң бүзүрелдии

3^1Ынчангаш, Бурганның дээрже кый деп алганы ыдыктыг чон боор ха-дуңма, Бурганның Төлээлекчизи болгаш шуптувустуң хүлээп көөрүвүс дээди бараалгакчызынче – Иисусче кичээнгейден салып көрүңер. 2Иисус Ону дээди бараалгакчы кылдыр салып каан Бурганга, Моисейниң Бурганның бүгү өг-бүлезиниң аразында[*] бүзүрелдии+ дег, бүзүрелдиг бараан бооп келген. 3Ындыг-даа болза, оран-савага* көөрде, ооң тудукчузунуң мактал-хүндүзү артык боору дег, Иисус Моисейден артык алдар-хүндүге төлептиг. 4Оран-сава бүрүзүн бир-ле кижи туткан, а бүгү бар чүүлдү Бурган туткан болгай. 5Моисей Бурганның бүгү өг-бүлезиниң аразынга бүзүрелдиг бараан болукчу дег болган+, ооң бараан болуушкуну келир үеде медеглээр ужурлуг чүүлдү айтып турган+. 6А Христос Бурганның өг-бүлезин башкарган Оглу дег бүзүрелдиг! Чоргаараарывыс идегелди эчизинге чедир коргуш чок сагыыр болзувусса, Бурганның ол өг-бүлези – бис бис.

Бурганга шынчы чорукче кыйгырыг

7Ынчангаш Ыдыктыг Сүлдениң чугаалап турары дег:

«Бөгүн, Бурганның үнүн дыңнап каан болзуңарза,

8ээн ховуга шенелде хүнүнде үймээн үндүрген үеңерде дег,
чүректериңер дашталдырбаңар.

9Аңаа силерниң ада-өгбеңер Мени шенеп, хынап турганнар,
дөртен чыл дургузунда Мээң ажыл-херээм көрүп келгеннер.

10Ынчангаш Мен ол салгалга килеңней бергеш:

„Бо дээрге чүректери үргүлчү будулуп чоруур,

Мээң оруктарымны билип албаан улус-тур“ – деп чугаалаан мен.

11Ынчангаш Мен килеңнээштиң:

„Олар Мээң амыр-дыжым черинче кирбестер“ – деп даңгыраглаан мен»+.

12Ха-дуңма, силерниң кайыңар-даа дириг Бургандан хая көрүнген, бачыттыг, бүзүревес чүректиг болбазын дээш, кичээниңер. 13Харын «бөгүн» деп үе ам-даа барда, бачытка дуурайлатканындан кайыңарның-даа чүрээ дашталбазын дээш, бот-бодуңарны хүннүң-не деткип, сургаңар. 14Эгезинде бар турган бүзүреливисти эчизинге чедир сагыыр болзувусса, Христос-биле кады чаңгыс баг апарганывыс ол-дур. 15Ол дугайында Бижилгеде мынча дээн болгай: «Бөгүн, Бурганның үнүн дыңнап кагзыңарза, үймээн үндүрген үеңерде дег, чүректериңер дашталдырбаңар»+.

16Бурганның үнүн дыңнааш, Аңаа удур үймээн үндүрген кымнарыл ол? Моисейниң Египеттен үндүрүп эккелген улузу шупту эвес ийикпе?+
17Дөртен чыл дургузунда Бурган кымга килеңнеп келгенил?+ Бачыт үүлгеткени дээш, ээн ховуга мөчү-сөөгүн салган улуска эвес ийикпе?+
18Олар Ооң амыр-дыжының черинче кажан-даа кирбес деп, Бурган кымга даңгыраглааныл?+ Ону дыңнавайн барган улуска эвес ийикпе? 19Ынчангаш Аңаа бүзүревээн болгаш+, олар Ооң амыр-дыжының черинче кирип шыдаваанын көрүп тур бис.

4

Бурганның чонунга амыр-дыш

4^1Ынчаарга Бурганның амыр-дыжының черинче кирериниң аазаашкыны күштүг хевээр турда, силерниң кайыңар-даа ону ышкынмазын дээш, оваарнып көрээлиңер+. 2Демги еврейлерге ышкаш, Буянныг медээни[*] биске база суртаалдаан. Ындыг-даа болза, ону дыңнааш, бүзүрей берген улуска бүзүрээни-биле каттышпаан улустуң дыңнап алган сөзү оларга ажык-дуза чедирбээн. 3А Ооң амыр-дыжының черинче бүзүрей берген улус кирип тур бис.

«Мен килеңнээштиң: „Олар Мээң амыр-дыжым черинче кирбестер“ –
деп даңгырагладым» – деп, Бурган чугаалаан-на болгай+.

Ол өртемчейни чаяар ажыл-херээн төндүрген-даа болза, ынча деп чугаалаан. 4Өске-бир Номда чедиги хүн дугайында:

«Чедиги хүнде Бурган хамык ажыл-херектеринден дыштанган» – дээн+.

5А оон ыңай ол дугайында:

«Олар Мээң амыр-дыжым черинче кирбес» – деп база чугаалаан+.

6Буянныг медээни оларга ооң мурнунда-ла медеглеп каан улус ону тооп дыңнавас болгаш, амыр-дыш черинче кирбээн+. Ынчаарга чамдык улуста ынаар кирер арга ам-даа бар болганда, 7Бурган катап база «бөгүн» дээр бир-ле хүн доктааткан. Ооң мурнунда чугаалап каанының соонда үр үе эрткенде, Ол Давидти дамчыштыр: «Бөгүн, Бурганның үнүн дыңнап кагзыңарза, чүректериңер дашталдырбаңар» – деп катап база чугаалаан+. 8Нуннуң оглу Иисус демги улусту амыр-дыш черинче киирген турган болза+, Бурган ооң соонда өске хүн дугайында чугаалавас ийик. 9Ынчангаш Бурганның улузунга амыр-дыш хүнү күштүг бооп артар. 10Бурганның амыр-дыжының черинче кирген кижи бүрүзү, Бодунуң ажыл-херээнден Ооң дыштанганы дег, ажыл-херектеринден база ынчаар дыштаныр. 11Ынчангаш кым-даа демги дыңнангыр эвес улустуң үлегер-чижээн ёзугаар кылбазын дээш, Ооң амыр-дыжының черинче кирерин бар шаавыс-биле кызып көрээлиңер.

12Чүге дээрге Бурганның сөзү дириг болгаш салдарлыг болур, ол кандыг-даа аажок чидиг хылыштан чидиг+. Ол сөс кижиниң сеткил-хөңнү биле сүлдезин, чүстер биле сөөктерин аңгылаажеге чедир, ооң алыс бодунче ханылап кирип, кижиниң чүрээниң бодалдарын болгаш күзел-сагыжын шиидип турар. 13Бурганның бүгү чаяалгазында Оон чашты бээр хире чүү-даа чок, харын бүгү чүве Ооң мурнунга ажык-чадагай болгаш көскү+. Бис шупту Ооң мурнунга харыы тудар бис.

Иисус – Бурганның эң өршээлдиг дээди бараалгакчызы

14Бисте Бурганның өндүр улуг дээди бараалгакчызы+ – дээрлерже эрте берген Иисус+, Бурганның Оглу бар. Ынчангаш ажыы-биле хүлээп көөр чүүлүвүстү ыяк сагып көрээли. 15Бурганның бисте бар дээди бараалгакчызы кошкак талаларывысче ээ көрүнмейн баар хире эвес Кижи. Ол, бис ышкаш, бүгү тала-биле күткүлгеге алзып турган, ынчалза-даа бачыт үүлгетпээн+. 16Ынчангаш өршээл алыры-биле база деткимче херек өйде авырал тывары-биле, авыралдың үнер дөзү боор Бурганның дүжүлгезинче коргуш чок чоокшулай берээли+.

5

5^1Бурганның дээди бараалгакчызы бүрүзүн улус аразындан шилип алыр. Ол Бурганның мурнунга чонга бараан боор төлээ бооп, улустуң бачыттары дээш өргүл белектерин салыр хүлээлгелиг+. 2Шак ындыг Бурганның дээди бараалгакчызы боду база кошкак кижи болгаш+, бүдүүлүк-дүмбей, будулган улусче ээ көрнүүчел боор ужурлуг. 3Ол кошкак кижи болган ужурунда, чүгле чоннуң бачыттары дээш эвес, а бодунуң бачыттары дээш база өргүл кылыр ужурлуг+. 4Кым-даа ындыг мактал-хүндүнү бодунуң туразы-биле хүлээп албас, а Аароннуң кыйгыртканы ышкаш, Бурганга кыйгырткан турар ужурлуг+.

5Христос база Бурганның дээди бараалгакчызы боорунуң алдар-хүндүзүн Бодунга Боду хүлээп албаан+. А Бурган Аңаа мынча дээн:

«Сен – Мээң Оглум сен,

Мен бөгүн Сээң Адаң апардым»+.

6Бижилгениң өске-бир черинде Ол:

«Мелхиседек ышкаш, Сен кезээ мөңгеде Бурганның бараалгакчызы сен» – деп база чугаалаан+.

7Бодунуң чер кырынга амыдыралының үезинде Иисус Ону өлүмден камгалап шыдаар Бурганга мөргүп, ыыткыр човууртап база карааның чажын төп, чалбарган+. Иисусту Бурган Ону хүндүлээни дээш дыңнап каан-даа болза+, 8Иисус Оглу-даа турган болза, Ол көрүп эрткен хилинчээн дамчыштыр дыңнангыр чорукка өөренип алган+. 9Иисус болбаазыраңгай апаргаш+, Ону тооп дыңнаар бүгү улуска мөңге камгалалдың үнер дөзү болу берген, 10чүге дээрге Бурган Ону, Мелхиседекти ышкаш, Бодунуң дээди бараалгакчызы кылдыр чарлаан.

Бүзүрелден ойталаваңар

11Ол бүгүнүң дугайында оон-даа хөйнү чугаалап боор мен, ынчалза-даа силерге тайылбырлаары берге-дир, чүге дээрге дыңнааш, угааптар шааңар чок-тур+. 12Шагда-ла башкылар болу бээр ужурлуг улус-тур силер, ынчалза-даа Бурганның сөстериниң кол үндезининиң эге билиглеринге база катап бир-ле кижиге башкыладыры силерге чугула-дыр. Силерге кадыг чем эвес, а сүт херек-тир!+
13Ынчаарга сүт-биле чемненип турар кижи шын өөредигге дуржулга чок боор, чүге дээрге ол чаш төл хевээр-дир. 14А кадыг чем чедишкен улуг улуска хамааржыр+. Дуржулгага даянгаш, оларның угаан-медерели буянны бузуттан ылгап чаңчыккан-дыр.

6

6^1Ынчангаш Христос дугайында өөредигниң эге билиглерин артывыска арттырып кааш, чедишкен улуг улус апарып көрээли. База катап эге үндезин салбаалы: өлүмче аппаар херектерден ойталааш+, Бурганга бүзүрээрин катап шиңгээтпээли; 2сугга суктуруушкуннар, улуска холдар дегзири+, өлүглер аразындан катап дирлири болгаш мөңге шииткел+ дугайында өөредигни катап шиңгээтпээли. 3Бурган-на чөпшээрээр болза, чедишкен улуг улус боорунче кады бурунгаарлаалы.

4-6Бир катап алыс шынның чырыын көрүп каан, дээрниң белээн четтирип шенээн, Ыдыктыг Сүлдениң күчү-күжүн ожаап билип каан, Бурганның сөзүнүң буянныг дээжин база Ооң ам кээр делегейиниң күжүнүң салдарын четтирип шенээн, а ооң соонда Христостан ойталаан улус бар дижик. База катап бачыдын миннип, Бурганче эглириниң оруу ындыг улуска муңгаш, чүге дээрге олар боттарынга хамаарыштыр Бурганның Оглун база катап хере шаап, Ону улус мурнунга дорамчылап турарлар+. 7Үзүк чок куткан чаъс суун сиңирип алгаш, ону болбаазыраткан улуска ачы-дузалыг дүжүдүн берген чер Бурганның ачы-буянын алыр. 8А ол черден тенниг бок оът-сиген үнер болза+, ооң ажыы чок бооп, Бурганга каргаттырарының кырында турар. Адак соонда кээп, ону өрттедиптер+.

9Чугаам мындыг-даа бооп турза, камгалал эдилеп, эки байдалда турарыңарга бүзүрээр-дир мен, ханы ынак эш-өөр. 10Чүге дээрге Бурган чөптүг. Эрткен болгаш амгы үеде Ооң улузунга бараан бооп тура, кылган ажыл-херээңерни база Аңаа көргүскен ынакшылыңарны Ол уттур хире эвес+. 11Шак ындыг кызымааңарны кайыңар-даа эчизинге чедир көргүзерин күзеп тур мен. Ынчан идегелиңер бүрүн боттаныр деп магадылалды алыр силер+. 12Чалгаа болбазыңарны, харын бүзүрелиниң база шыдамык чоруунуң ачызында оларга Бурганның аазаан чүүлүн салгап аар улустуң үлегерин эдерериңерни күзеп тур мен+.

Бурганның аазаашкыннары болгаш даңгырактары

13Бурган Авраамга аазаашкынын берип турда+, Бодунуң ады-биле даңгыраглаан, чүге дээрге даңгыраглаары-биле адап боор Бодундан өрү деңнелдиг кым-даа чок болган. 14Ол Авраамга:

«Мен сеңээ ачы-буянны бажын ажыр хайырлаар мен,
үре-салгалыңны эңдере өстүрүп бээр мен» – дээн+.

15Авраам шыдамык манап келгеш, аазаан чүүлдүң эге-бажынга четкен.

16Улус бодундан өрү деңнелдиг кижиниң ады-биле даңгыраглаар, ол даңгырак чугаалашкан чүүлдү бадыткап, оларның аразында кандыг-даа маргылдааның когун үзер+. 17Бурган аазаашкын алган улуска Бодунуң күзел-соруунуң өскерлиш чогун шуут тода көргүзер бодалдыг болгаш, Бодунуң аазаашкынын даңгыраа-биле бадыткаан+. 18Бурганның мегелеп шыдавазы+ хажык чок ийи чүүл: аазаашкын биле даңгырак бар. Оларның ачызында камгалалга идегеливистен туттунар сагыштыг маңнап келген биске улуг аргалал бар болур. 19Ол идегелди сеткил-хөңнүвүстүң айыыл чок быжыг якорун дег кадагалап чоруур бис. Ол идегел Бурганның өргээзинде көжеге артында Эң ыдыктыг өрээлче кире бээр арганы биске бээр+. 20Бисти дээш, Иисус ынаар кирип, оруувусту ажыдып берген. Мелхиседек ышкаш, Ол кезээ мөңгеде Бурганның дээди бараалгакчызы апарган+.

7

Бурганның бараалгакчызы Мелхиседек

7^1Ол Мелхиседек Салимниң хааны, Дээди Өрүкү Бурганның бараалгакчызы турган.

Хааннарны тиилээш, ээп чанып орган Авраамны Мелхиседек уткааш, йөрээп каан.
2Авраам аңаа бодунуң бүгү олча-ажыының оннуң бир кезиин берген+.

Ооң «Мелхиседек» деп ады «Чөптүг-шынныг чоруктуң хааны» дээн уткалыг, а «Салимниң хааны» деп ат-дужаалы «Амыр-тайбыңның хааны» дээн уткалыг. 3Мелхиседектиң ачазы-даа, авазы-даа чок, ооң ада-өгбе даңзызы-даа улуска билдинмес турган. Ооң кажан төрүттүнгенин-даа, кажан мөчээнин-даа билир кижи чок[*]. Бурганның Оглунга дөмей, ол кезээ мөңгеде Бурганның бараалгакчызы бооп артар.

4Мелхиседектиң кайы хире өндүр улуун бодап көрүңер даан! Улуг өгбевис Авраам безин дайын олчазының оннуң бир кезиин аңаа берипкен ышкажыл! 5Бурганның бараалгакчылары – Левийниң үре-салгалы база ыдыктыг хоойлу ёзугаар ха-дуңмазы чондан (олар база-ла Авраамдан укталган-даа болза) оларның олча-ажыының оннуң бир кезиин алыр ужурлуг+. 6А Мелхиседек боду Левийниң аймаанга хамаарышпас-даа болза, Авраамның олчазының оннуң бир кезиин алгаш, ону – Бургандан аазаашкын алган кижини+ – йөрээп каан. 7Йөрээп турар кижи кандыг-даа чигзиниг чокка йөрээттирип турар кижиден бедик деңнелге турар.

8Олча-ажыктың оннуң бир кезиин өлүр тынныг улус – Бурганның бараалгакчылары чыып алыр, а Бижилге Мелхиседектиң амылыг артарын херечилээн-дир. 9Левий безин өске улустан олча-ажыктың оннуң бир кезиин ап турза-даа, боду база Мелхиседекке Авраамны дамчыштыр төлээн деп чүге чугаалап болбазыл. 10Мелхиседек Авраамга уткужуп турда, Левий төрүттүнмээн-даа турган болза, өгбези Авраамның үрезинге турган болгай.

Иисустуң, Мелхиседектии ышкаш, Бурганга бараан болуушкуну

11Левиттерниң Бурганга бараан болуушкунун дамчыштыр улустуң бачыттарының бүрүн арыглаашкынын чедип ап болур турган болза (чүге дээрге чон левиттерниң бараан болуушкунунга үндезилеттинген ыдыктыг хоойлуну алган болгай), Аарон ышкаш эвес, а Мелхиседек ышкаш өске бараалгакчы чүге көстүп кээр ужурлуг турганыл? 12Бурганга бараан болур арга солчур болза, хоойлу база албан солчур ужурлуг. 13Ооң дугайында ам бо бүгүнү чугаалап турарым Христос өске аймакка хамааржыр турган, а ол аймактан кым-даа өргүл салыр бедигээш чанынга бараан бооп көрбээн. 14Бистиң Дээргивис Иуданың аймаандан чырып үнүп келгенин шупту билир бис+, а Моисей ол аймакка хамааржыр Бурганның бараалгакчызы дугайында чүнү-даа чугаалаваан.

15Мелхиседек ышкаш өске Бараалгакчы көстүп кээрге, мооң мурнундагы чугаам шуптузу улам билдингир апаар-дыр. 16Ол Бараалгакчы кижиниң ук-ызыгуурунга үндезилээн дүрүм ёзугаар эвес, а мөңге амыдыралдың узуткаттынмас күчү-күжүн ёзугаар Бурганның бараалгакчызы апарган. 17Чүге дээрге Бижилгеде бадыткаан-дыр:

«Мелхиседек ышкаш, Сен кезээ мөңгеде Бурганның бараалгакчызы сен»+.

18Биеэги айтыышкынны ооң кошкаа болгаш ажык чогу дээш, күш чок болдурган+. 19Чүге дээрге ыдыктыг хоойлу чүү-даа чүвени болбаазыраңгай болдуруп шыдаваан+, а ону өскерткени биске Бурганга чоокшулаар чаагай идегелди хайырлаан.

20Иисустуң Бурганга бараан болуушкунун Бурганның даңгыраа бадыткаан, а левиттер Бурганның даңгыраа чокка Ооң бараалгакчылары апарганнар. 21Бурган Иисуска: «Дээрги-Чаяакчы өскерлиш чок даңгыраан берип: „Сен кезээ мөңгеде Бурганның бараалгакчызы боор сен“ – дээн»+ деп даңгыраглап, Ону Бодунуң бараалгакчызы кылып каан болгай. 22Иисус ынчалдыр улам быжыг чагыг-керээниң магадылалы болган+. 23Бурганның демги бараалгакчылары солчуп, хөй санныг турганнар, чүге дээрге бараан болуушкунун уламчылаар арганы өлүм оларга бербейн келген. 24А Иисустуң Бурганга бараан болуушкуну мөңге, чүге дээрге Ол кезээ шагда дириг артар. 25Ынчангаш Иисус Ону дамчыштыр Бурганга чоокшулап кээп турар улусту кезээде камгалап шыдаар, Ол кезээ мөңгеде амыдырап база олар дээш кезээде дилеп, болчуп чоруур+.

26Биске чогум-на шак ындыг дээди бараалгакчы херек. Ол – ыдыктыг, кем-буруу чок, бузутка борашпаан, бачыттыглар санынче кирбээн база дээрлерден-даа өрү көдүрлү берген+. 27Баштай бодунуң бачыттары, а ооң соонда чоннуң бачыттары дээш+, өргүл кылып турар өске дээди бараалгакчылар дег, хүннүң-не өргүл кылыры Аңаа албан эвес. Бодун Боду өргээш, Ол өргүлдү чаңгыс катап боорда, кажан кезээде кылып каан+. 28Ыдыктыг хоойлу Бурганның дээди бараалгакчылары кылдыр кошкак талаларлыг анаа улусту томуйлаар+, а ыдыктыг хоойлунуң соонда берген даңгырак сөзү Бурганның кезээ мөңгеде, бүрүнү-биле болбаазыраңгай апарган Оглун томуйлап каан.

8

Чаа эң дээди чагыг-керээ

8^1Силерге чугаалап турар чүүлүмнүң кол утказы мындыг: бисте бар Дээди бараалгакчы дээрлерде Дээди Өрүкү Бурганның дүжүлгезиниң оң талазында олурупкан+, 2Ол Бодунуң бараан болуушкунун эң ыдыктыг черге – улустуң эвес, а Дээрги-Чаяакчының тургузуп кааны, Аңаа мөгеер ёзулуг майгынга боттандырар+.

3Бурганның дээди бараалгакчызы болган кижи бүрүзү өргүл белектери салыр хүлээлгелиг+, ынчангаш демги Дээди бараалгакчы база өргүлге салыр чүүлдүг болур ужурлуг+. 4Иисус чер кырынга амыдырап арткан болза, Бурганның бараалгакчызы безин болбас ийик, чүге дээрге ыдыктыг хоойлунуң айытканы-биле өргүл белектери эккеп турар бараалгакчылар мында бар-дыр. 5Оларның бараан бооп турар ыдыктыг черин дээрде ыдыктыг черниң үлегери-биле туткан, ол ооң чүгле хөлегези боор+. Ынчангаш Моисей Бурганга мөгеер майгын тудар деп баарга, Бурган аңаа: «Көрдүң бе, бүгү чүвени даг бажынга сеңээ көргүскен хевири олчаан кылдыр кылыр сен» – деп сагындырган+.

6Ам Иисуска чер кырында бараалгакчыларның бараан болуушкунундан оранчок артып турар бараан болуушкунну даандырган+, чүге дээрге Ол Бурган биле кижилер аразында оон-даа өндүр улуг чагыг-керээниң Дугуруштурукчузу-дур+. Ол керээ эң өндүр улуг аазаашкыннарга үндезилеттинген болгай.

7Баштайгы чагыг-керээ четпес чүүл чок турган болза, өскезиниң херээ чок боор ийик+. 8Ынчалза-даа Бурган ону буруудадып[*], мынча дээн+:

«Израильдиң чону-биле база Иудеяның чону-биле
чаа чагыг-керээ чарар үем кел чыдыр+ – деп, Дээрги-Чаяакчы чугаалаан. –

9Оларның ада-өгбезин холундан чедип алгаш, Египеттен үндүре бергеш,
олар-биле чарганым дег эвес, өске чагыг-керээ болур.

Олар ук чагыг-керээни үрээн болгай,
а Мен ол дээш олардан ойталаан мен – деп, Дээрги-Чаяакчы чугаалаан. –

10Мен ол хүннерде израиль чон-биле мындыг чагыг-керээ чарар мен+ – деп, Дээрги-Чаяакчы чугаалаан. –

Бодумнуң дүрүм-хоойлумну оларның угаан-медерелинче киирер мен,
оларның чүректеринге бижип каар мен!+

Мен оларның Бурганы болур мен, а олар Мээң чонум болур+.

11Оон соңгаар кым-даа бодунуң ада-чуртчузун, ха-дуңмазын сургап:

„Дээрги-Чаяакчыны билип алыңар!“ – дивес,
чүге дээрге олар шупту, улуг-бичези чокка, Мени билген турар.+

12Мен оларның кем-буруузун өршээп, бачыттарын оон ыңай сагынмас мен».

13Ол чагыг-керээни «чаа» деп адааш, Бурган баштайгызын эрги деп чарлаан, а эргижиреп, элей берген чүүл ажыглалдан үнүп, арлып-чиде бээриниң кырында.

9

Баштайгы чагыг-керээ үезинде Бурганга бараан болуушкун

9^1Баштайгы чагыг-керээде Бурганга мөгееринге хамаарышкан дүрүмнер база бо черде ыдыктыг оран-сава бар турган+. 2Бурганга мөгеер майгынны туткаш+, ооң «Ыдыктыг өрээл» дээр бирги кезээнге чырыткы биле ыдыктаан хлеб салыр ширээни тургузуп каан+. 3Майгынның бирги кезээнден көжеге-биле+ аңгылаан ийиги кезээн «Эң ыдыктыг өрээл» дээр турган. 4Аңаа айдызаар өргүл салыр алдын бедигээш болгаш бүгү талаларын алдын-биле шыпкан ыдыктыг аптара турган+. Ол аптарага манна деп чемниг алдын саваны+, Аароннуң частып келген даянгыыжын+ база чагыг-керээниң сөстерин ойган калбак даштарны шыгжап каан+. 5А аптараның кырынга хан чажар халыпты+ чалгыннары-биле шыва алган өндүр-чаагай херувимнер тургулаан+. Мен ам ол бүгү чүүлдер дугайында тодаргайы-биле чугаалап шыдавас-тыр мен.

6Шак ындыг тургузуглуг майгынның бирги кезээнче Бурганның бараалгакчылары Бурганга мөгейип, бараан боору-биле үргүлчү кирер турганнар. 7А ийиги кезээнче чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы, чылда чүгле чаңгыс катап кирер турган+. Ол кирерде, боду дээш база чоннуң чүве билбезиниң уржуундан үүлгеткен бачыттары дээш өргүүр ханны ап алыр ужурлуг. 8Ыдыктыг Сүлде ооң-биле чүнү көргүскени ол? Майгынның бирги кезээ турар шагда, Эң ыдыктыг өрээлче кирер орук ам-даа ажык эвезин Ол көргүскен-дир+. 9Ол бирги кезек амгы үени элдээртип көргүскен, өргүл белектери Бурганга мөгейген кижиниң арын-нүүрүн бүрүнү-биле арыглап шыдавас дээн үлегер-демдек болур+. 10Ол өргүл белектери-биле катай чем, суксун база янзы-бүрү арыглал чугдунуушкуннары чүгле кижиниң мага-бодунга хамааржыр+. Олар шупту чүгле бо ёзу-чурумну эдип-чазаар үеге чедир доктааткан дүрүмнер болур.

Чагыг-керээни чарып турар хан

11-12Ынчалза-даа келир үедеги ачылыг чүүлдерге хамаарыштыр Дээди бараалгакчы бооп, Христос чедип келген. Христос кижи холу тутпаан (азы бо делегейге хамаарышпас) улам эки болгаш болбаазыраңгай майгын дамчыштыр кире берген. Ол өшкү мал болгаш инек малдың ханын эвес, а Бодунуң ханын өргээш, чаңгыс катап боорда, кажан кезээде майгынның ыдыктыг черинче кире берген. Ынчалдыр Ол бисти бачыттарывыстан кезээ мөңгеде хостаан+. 13Бир эвес өшкү база инек малдың ханы+ болгаш инектиң хүлү[*], кем-буруулуг улусче бызай чашканын дамчыштыр оларны ыдыктап, оларның мага-бодун арыглап шыдаар турган болза, 14четпес-дудуу эвес өргүл кылдыр Бодун мөңге Сүлде дамчыштыр Бурганга салган Христостуң ханы оон кайы хире дээштиг деп?!+ Ооң ханы арын-нүүрүвүстү өлүмче эдертип аппаар херектерден арыглааш+, дириг Бурганга бараан боор арганы биске хайырлаар болгай+.

15Христос ам чаа чагыг-керээниң Дугуруштурукчузу апарган+. Ынчангаш улустуң баштайгы чагыг-керээ үезинде үүлгеткен бачыттары өршээттинзин дээш, Христос өлү берген болганда, Бурганга кыйгырткан улус Ооң өлүмүнүң ачызында оларга аазаан мөңге өнчүнү ап болур+. 16Өнчүге хамаарылгалыг чагыг тургускан кижи бар болза, ооң өлгени ылап дээрзин доктаадыры эргежок чугула. 17Чүге дээрге өнчүге хамаарылгалыг чагыг, ону тургускан кижи дириг турда, күш чок боор, а ол өлген соонда, күштүг апаар. 18Ынчангаш баштайгы чагыг-керээ безин төккен хан чокка күштүг кылдыр доктааттынмаан. 19Моисей ыдыктыг хоойлунуң бүгү айтыышкыннарын шупту чонга номчуп таныштырып тура, инек база өшкү малдың ханын суг-биле, кызыл өңнүг дүк-биле база иссоп деп үнүш-биле+ катай туткаш, чагыг-керээниң дүрүг-номунче болгаш бүгү чонче бызай чажып турган. 20Ол ынчан: «Бурганның силерге айтып каан чагыг-керээзиниң ханы бо-дур» – дээн+. 21Моисей ыдыктыг майгынны, Аңаа бараан боорда ажыглаар хамык саваларны база хан-биле бызай чашкан+. 22Ыдыктыг хоойлу ёзугаар барык бүгү чүүлдер хан-биле арыгланыр; хан төкпээнде, өршээл турбас+.

Христостуң өндүр бедик өргүлү

23Ол бүгү дээрде чүүлдерниң үлегер-чижээ-биле кылдынган+, ынчангаш оларны ындыг өргүлдер-биле арыглаар ужурлуг. А дээрнии боор чүүлдерни оон-даа эки өргүлдер-биле арыглаар херек. 24Христос кижи холу-биле туткан ыдыктыг майгынче кире бербээн – ол майгын ылап шынныг ыдыктыг черни чүгле өттүнүп турган болгай+. Харын Ол бисти дээш Бурганның мурнунга турары-биле дээрниң бодунче кире берген. 25Дээди бараалгакчы кижиниң чылдың-на өске амытанның ханын алгаш, Эң ыдыктыг өрээлче кирип турары дег, Христос Бодун хөй удаа өргүлге салыр дээш, дээрже кирбээн-не болгай. 26Ындыг турган болза, Ол өртемчейни чаяаганындан бээр хөй удаа хилинчек көөр ужурлуг тургай эртик. А Ол ам Бодунуң өргүлү-биле бачытты чок кылыр дээш+, бо делегейниң төнчүзү чоокшулап орар үеде чаңгыс катап чедип келген-дир+.

27Кижи бүрүзү чүгле чаңгыс катап өлүр, а оон Бурганның шииткели боор+. 28Шак ынчаар Христос база хөй улустуң бачыттарын чүктээри-биле Бодун чаңгыс катап өргүлге салган+. Ол ооң соонда бачыт-биле харылзаа чокка, Ону манап турар улусту+ камгалаар дээш, катап база чедип кээр+.

10

Баштайгы чагыг-керээниң өргүлдериниң кошкаа

10^1Ыдыктыг хоойлу – келир үеде кээр ачылыг чүүлдерниң алыс шын хевири эвес, а чүгле хөлегези боор+. Ынчангаш ол хоойлу Бурганга мөгейип кээп, чаңгыс-ла ол өргүлдерни чылдың-на доктаамал салып турар улусту кажан-даа болбаазыраңгай кылып каап шыдавас+. 2Ыдыктыг хоойлу ону кылып шыдаптар турган болза, улус өргүлдер салырын соксап каарлар ийик. Ындыг турган болза, Бурганга мөгейген улус чаңгыс катап боорда, кажан кезээде арыгланып, моон соңгаар кажан-даа бачыттарын медереп билбестер ийик. 3Ынчалза-даа шак ол өргүлдер чылдың-на бачыттар дугайында сагындырып кээр+. 4Чүге дээрге инек база өшкү малдың ханы бачыттарны чайладып шыдавас.

5Ынчангаш бо делегейге чедип келгеш, Христос Бурганга мынча дээн+:

«Сен өргүлдерим биле белектеримни күзеведиң+,
харын мага-ботту Меңээ белеткеп кагдың.

6Бүрүн өрттедир өргүлдер-даа, бачыт дээш өргүлдер-даа

Сээң хөңнүңге кирбес-тир+.

7Ынчан мынча деп чугааладым: „Бо-дур мен, кел чыдыр мен,
ыдыктыг дүрүг-номда чүнү кылырымны бижээн болгай.

Бурганым, тура-сорууңну күүседир күзелдиг мен“».

8Эгезинде Ол мынча дээн: «Сен өргүлдерим биле белектеримни күзеведиң, бүрүн өрттедир өргүлдер-даа, бачыт дээш өргүлдер-даа Сээң хөңнүңге кирбес-тир». (Ол бүгү өргүлдерни ыдыктыг хоойлу ёзугаар доктаадып каан.) 9А оон Ол немеп каан: «Бо-дур мен, тура-сорууңну күүседир күзелдиг кел чыдыр мен». Ол бирги өргүл салыр чурумну күш чок болдургаш, ийигизин доктааткан. 10Бис Бурганның күзел-соруу-биле Иисус Христостуң чаңгыс катап боорда, кажан кезээде өргүлге салган мага-бодун дамчыштыр ыдыктаткан бис+.

11Бурганның бараалгакчызы бүрүзү хүннүң-не бараан болуушкунун күүседири-биле бут кырынга туруп, кижиниң бачыттарын кажан-даа чайладып күш четпес чаңгыс-ла ол өргүлдерин хөй катап салып турар+. 12А Христос улустуң бачыттары дээш чаңгыс өргүл салгаш, кажан кезээде Бурганның оң талазынга барып олурупкан+. 13Оон бээр Ол Ооң дайзыннарын буттарының адаанга эккеп салыптар өйнү+ манап эгелээн. 14Ынчангаш Ол ыдыктыг апарып турар кижилерни чаңгыс өргүл-биле кажан кезээде болбаазыраңгай улус кылып каан.

15Ыдыктыг Сүлде база биске ол дугайында херечилеп турар. 16«Мен ол хүннерде израиль чон-биле мындыг чагыг-керээ чарар мен» – деп чугаалаан соонда, Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Бодумнуң дүрүм-хоойлумну оларның угаан-медерелинче киирер мен,
оларның чүректеринге бижип каар мен.

17Оларның бачыттары болгаш кем-буруузунуң дугайында оон ыңай сагынмас мен»+.

18А ол бачыттарны өршээген соонда, олар дээш оон ыңай өргүл салган херээ чок.

Христостуң өргүлүнден ойталаары озалдыг

19Ынчангаш, ха-дуңма, Иисустуң ханының ачызында ам ыдыктыг черже коргуш чок кире берип болур бис+. 20Чаа болгаш дириг орук-биле+, көжеге өттүр (азы Ооң мага-бодун өттүр) Ооң биске изеп кааны орук-биле кире берип болур бис+. 21Бурганның өг-бүлезин баштап турар Ооң өндүр улуг бараалгакчызы бисте бар-дыр. 22Ындыг болганда, ажыт-чажыт чок чүректерлиг; бүзүрелинге бүргедипкен; чүректеривисти кем-буруулуг арын-нүүрден бызай чажып туруп арыглап алган+ база мага-бодувусту арыг суг-биле чуп алган бооп+, Бурганче чоокшулап көрээлиңер. 23Ажыы-биле хүлээп көөрүвүс идегелден салдынмайн туттунаалы+, чүге дээрге биске аазаашкын берген Бурган Бодунуң сөзүнге шынчы болгай+. 24Бот-боттарывыска сагыш човангыр бооп, ынакшылче база буянныг херектерже бот-боттарывысты ыдалап көрээлиңер. 25Чыглып, аралажырындан ойталаваалы+ (чамдык улус аңгыланып чаңчыга берген болгай), харын бот-боттарывысты деткип көрээли, сөөлгү хүннүң чоокшулап орарын көргеш+, улам күштүг деткижээлиңер.

26Алыс шынны билип алгаш, бачыт үүлгедирин өжегээр уламчылаар болзувусса+, ол бачыттарны чайладыптар кандыг-даа өргүл артпас+. 27А ынчан чүгле шииткелди база Бурганга удурланган улусту өрттендир чиптер отту коргуп-сүртеп манаары артар+. 28Моисейниң хоойлузун хажыткан кижини кээргел чокка ийи азы үш херечиниң өчүү-биле өлүмге онаар турган+. 29Ынчаарга Бурганның Оглун таптай баскан, Ооң чагыг-керээзин ыдыктаан ханны[*] ыдыктыг деп санаваан база Бурганның авыралдыг Сүлдезин дорамчылаан кижиниң кеземчези оон кайы хире коргунчугул?!+
30Кымның: «Менде улустан өжээн негеп, кезедир арга бар» – дээнин, а оон ыңай: «Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чонун шиидер»+ – дээнин билир бис. 31Дириг Бурганның кезедир холунче кирери эң коргунчуг!+

32Алыс шынның чырыын көрүп каан үеңер – биеэги хүннерни сактып келиңер, силер ынчан хилинчекти эң маадырлыы-биле шыдажып эрттиңер. 33Силерни ынчан бүгү улустуң мурнунга кочулап-шоодуп, хилинчекке онаап турган, шак-ла ындыг байдалды көрүп эрткен улус-биле чаңгыс үүлени деңге үлештиңер. 34Хоругдаттырган улус-биле безин кады хилинчек көрүп+, эт-хөреңгиңер хунаадып алгаш, өөрүп турдуңар+, чүге дээрге дээрде шыгжаан эки болгаш элеп төнмес эт-хөреңгиңер барын билир турдуңар+.

35Ынчаар-ла чүреккириңерден ойталаваңар, ол дээш, өндүр улуг шаңнал силернии боор. 36Бурганның күзел-соруун күүсеткеш, аазаан чүүлүн алыр дизиңерзе, шыдамык боору силерге эргежок чугула.

37«Ам үр болбайн, чедип кээр ужурлуг Кижи саадал чокка чедип кээр.

38Бүзүрелиниң ачызында Мээң мурнумга актыг-шынныг кижи амылыг артар,
а оозундан ойталаар болза, Мен ол кижиже ээ көрүнмес мен»+.

39А бис дээрге бүзүрелинден ойталааш, өлүп читпес, харын бүзүрелин кадагалааш, камгалал ап турар улус-тур бис.

11

Бүзүрелдиң алыс ужур-утказы

11^1А бүзүрел идегеливисти боттандырып, каракка көзүлбес чүүлдерни бадыткап турар+. 2Шак ындыг бүзүрели дээш, бурунгу өгбелеривистиң дугайында биске эки херечилел дамчып келген.

3Бүзүреливис-биле өртемчейни Бурганның айтыышкынын ёзугаар чаяаганын, көстүп турар чүүлдерниң каракка көзүлбес чүүлдерден тывылганын билип алыр бис+.

4Бүзүрели-биле Авел Каинниң салганындан эки өргүлдү Бурганга салган. Бурган Боду ооң белектериниң дугайында херечилээрге, ол бүзүрелин дамчыштыр чөптүг-шынныг кижи деп херечилелди чедип алган. Боду өлзе-даа, бүзүрелиниң ачызында, ол ам-даа херечилеп чугаалап чоруур+.

5Бүзүрели-биле Энох өлүм көрбейн, дээрже көжүртү берген. Бурган Энохту чанынче көжүрүп алган болгаш, улус ону тыппайн барган. Чүге дээрге бо делегейден дээрже көжер бетинде, ол Бурганның сеткилинге киргениниң херечилелин алган+. 6А бүзүрел чок болза, Бурганның сеткилинге кирери канчап болдунарыл? Бурганче чоокшулап кел чыдар кижи бүрүзү Ол бар деп база Олче чүткүп чоруур улуска Ооң шаңналы турар деп бүзүрээр ужурлуг болгай.

7Бүзүрели-биле Ной ам-даа көрбээни чүве дугайында сагындырыг алгаш, бодунуң өг-бүлезин камгалаар дээш, Бурганны хүндүлээр сеткили-биле бажың-хеме тудуп алган. Ооң шак ындыг бүзүрели бо делегейни буруудаткан. Ооң бүзүрээни дээш, Бурган ону чөптүг-шынныг кижи деп чарлаан+.

8Бүзүрели-биле Авраам, өнчүге алыр ужурлуг турганы черже Бурган кый дээрге, кайнаар бар чоруурун боду безин билбес-даа бол, дыңнангыр чоруп каан+. 9Авраам бүзүрели-биле Бурганның аазаан черинге, хары черге дег, чурттай берген. Ол ук черге чаңгыс-ла ол аазаашкынны деңге салгап алган оглу Исаак болгаш оглунуң оглу Иаков-биле кады майгыннарга чурттап турган+. 10Чүге дээрге Бурганның төлевилээш, тутканы, үндезини салдынган хоорайын+ ол манап турган. 11Бүзүрели-биле Авраам (кадайы Сарра төл төрүвес-даа турган болза) кыраан назынында ада боор күштү алган[*]. Аазаашкын берген Бурганның шынчызын ол билип турган+. 12Ынчангаш чаңгыс кижиден (артында-ла эът-боду өлүг чыгыы кижиден)+ дээрде сылдыс дег эмге-тикчок, далай эриинде элезин дег сан-түң чок салгал тывылган+.

13Ол бүгү улус аазаан чүүлдерни албайн, оларны чүгле ырактан көргеш, өөрүп, бүзүрелин ышкынмайн, өлгүлеп калган+. Олар боттарының дугайында: «Бис бо черге чүгле түр када турумчуп алган даштыкылар бис» – деп чугаалап турганнар+. 14А ынча деп чугаалаар улус төрээн чуртун дилеп чоруурун көргүзер болгай. 15Боттарының каапкаш барган чуртун бодааннар болза, дедир ээп чана бээр арга оларга тургай-ла. 16А олар оон дээре, дээрде турар чуртче чүткүп турганнар. Ынчангаш оларның Бурганы деп ададырындан Бурган ыятпас+, чүге дээрге хоорайны оларга Ол белеткеп берген-дир.

17-18Аазаашкын алган Авраам, Бурганга шенедип тургаш, эр чаңгыс оглу Исаакты бүзүрели-биле өргүлге салырынга белен турган+. Бурган аңаа: «Сээң салгалың Исаакты дамчыштыр уламчылаар-дыр»+ – деп чугаалаан-даа болза, ол ынчаар кылган. 19Бурган ооң оглун өлүглер аразындан безин катап диргизип шыдаар деп, Авраам бүзүреп турган+. Ол Исаакты өлүглер аразындан дедир эгидип алган деп чугаалап болгу дег-дир.

20Бүзүрели-биле Исаак Иаковтуң база Исавтың келир үезин йөрээген+. 21Бүзүрели-биле Иаков, өлүп чыда, Иосифтиң ийи оглун йөрээгеш, даянгыыжынга даянгаш, Бурганга мөгейген+. 22Бүзүрели-биле Иосиф чуртталгазының төнчүзүнде израиль чоннуң Египеттен үнериниң дугайында чугаалаан база бодунуң мөчү-сөөгүн канчаарын айыткан+.

23Бүзүрел ачызында Моисей, төрүттүнген соонда, ада-иезинге үш ай улаштыр чажыртып келген, чүге дээрге олар ооң онза чаражын көргеш, хаанның чарлыындан кортпааннар+. 24Бүзүрели-биле Моисей, улуг кижи апаргаш, фараоннуң уруунуң оглу деп ададырындан ойталаан+. 25Ол бачыттың түр када таалалын көөрүнүң орнунга+, Бурганның чону-биле кады хилинчек көөрү дээре деп санаан. 26Моисей Египеттиң эртине-байлаанга бодаарга, Христос[*] дээш дорамчылал көөрү улуг үнелиг деп санаан+, ооң караа алыр ужурлуг шаңналынче шыгаап турган. 27Бүзүрели-биле ол, хаанның килеңинден кортпайн, Египетти каапкаш барган+. Каракка көзүлбес Бурганны көрген дег, ол бүгүдени шыдажып үнген. 28Бүзүрели-биле ол, израильчилерниң дун оолдарын дээрниң хыдыкчы төлээзи өлүрбезин дээш, эжик кастыңнарын хан-биле чаап кааш, Хосталыышкын байырлалын демдеглеп эрттирген+.

29Бүзүрели-биле израиль чон, кургаг черлеп дег, Кызыл далайны кеже берген, а египетчилер оларны сүрүп кежер дээш, дүжүп өлүп калганнар+. 30Бүзүрели-биле израиль чон Иерихон хоорайны чеди катап улаштыр дескинген соонда, ооң ханалары буступ кээп дүшкен+. 31Бүзүрели-биле самыын-садар херээжен Раав, израиль хайгыылчыларны эп-найыралдыг уткуп-хүлээгеш, бүзүревээн улус-биле кады өлүртпейн, амы-тынныг арткан+.

32Оон ыңай чүнү чугаалазымза экил? Гедеон+, Варак+, Самсон+, Иеффай+, Давид, Самуил суглар база Бурганның медээчилери дугайында чугаалаар дээримге, үем чедишпес-тир+. 33Бүзүрели-биле олар өске күрүнелерни тиилээннер, чөптүг чорукту догуннатканнар, аазаашкыннарны алганнар. Олар арзылаңнар аксынче кирбээннер+, 34чалбыыштыг отту өжүрүпкеннер+, хылышка өлүртпейн барганнар, боттарының кошкаан күш-шыдалче хуулдурупканнар, дайын-чаага күчүлүг апарганнар, өске чер чурттугларның аг-шериин сывыртап турганнар+. 35Херээженнер боттарының өлген улузун катап дирилген кылдыр дедир алганнар+.

А бир чамдык улус оон-даа эки амыдыралга катап дирлир дээш, оларга саналдаан хосталганы хүлээп албайн, эриидедип өлгеннер. 36Бир өске улус кочу-шоотту, эрииделди, а бир чамдыызы кинчи-бекти, кара-бажыңны көрүп эрткеннер+. 37Оларны даш-биле соккулап, ийи чара хирээлеп, хылыш-биле шанчып өлүрүп турган+. Олар хой база өшкү кежи кеткеш+, тояап чоруп, ядарап-түрегдеп, истедип-сүрдүрүп, дора көрдүрүп келгеннер. 38(Бо делегей оларга төлептиг эвес турган!) Олар ээн черлерге, дагларга, куйларга, оңгар, кызаа черлерге улчуп чорааннар+.

39Бүзүрелиниң ачызында бүгү ол улус дугайында биске эки херечилел дамчып келген, ынчалза-даа олар Бурганның аазаан чүүлүн албааннар. 40Бурган биске база бир-ле эки чүүлдү баш бурунгаар бодап алган: ол улус болбаазыраңгай байдалга чедер, чүгле бис чогувуста эвес, а бис-биле кады+.

12

Иисус бүзүрелди эчизинге чедирер

12^1Бисти хүрээлээн, бүзүрелди херечилээн улустуң хөйүн көрбес силер бе?! Ындыг болганда, оруувуска моондак болган бүгү чүвени база чыпшыныычал бачытты ыңай ап октапкаш, бисти манап турар орук-биле шыдамык, туруштуг чоруп ораалы+. 2Бүзүреливистиң Баштакчызы+ болгаш Эчизинге чедирикчизи Иисустан карак салбаалы. Ону манап турар өөрүшкү дээш[*], Ол белдир-ыяшка өлүмнү шыдажып эртип+, бужар байдалга киргенин-даа херекке албайн, Бурганның дүжүлгезиниң оң талазынга барып олурупкан+. 3Силерниң сагыш-сеткилиңер суларавазын дээш, бачыттыг улустуң талазындан ындыг кончуг дора көрүүшкүннү шыдажып эрткен Иисустуң дугайында бодап чоруңар+.

Хилинчек дээрге Бурганның кижизидилгези-дир

4Бачытка удур демиселиңерге+ ам-даа ханыңар төгүлдүр чаалашпаан силер. 5Сагыжыңар чазай сөглээн бо сөстер силерге, Бурганның ажы-төлүнге, хамаарышкан дээрзин утканыңар ол-дур+:

«Оглум, Дээрги-Чаяакчының кижизидилгезин хүлээвейн барба+,

Ооң чемелээшкинин халалыг диве.

6Дээрги-Чаяакчы Бодунуң ынак кижизин кижизидер,
хүлээп көөр бүгү оолдарын кеземчеге онаар».

7Кижизидилгеңер дээш, хилинчекти шыдажып көрүңер. Бурган силерни ажы-төлүн дег аажылап турар-дыр. Ачазындан кижизидилге албас төл турар чүве бе?+
8А бир эвес дүрүм ёзугаар төрүттүнген бүгү ажы-төлдүң оюп эртпези кижизидилгени албас болзуңарза, сурас төлдер бооруңар ол-дур. 9Ам артында шуптувус чер кырынга төрээн ачаларлыг бооп, бисти кижизиткен дээш, оларны хүндүлеп чораан бис. Дээрде Адавысты тооп дыңнаарывыс оон оранчок артык болбас деп бе?! Ону тооп дыңнааш, мөңге амыдыралды алыр болгай бис! 10Адаларывыс бисти боттарының угааптар шаа-биле кезек үеде кижизидип келгеннер, а Ол бисти, Ооң ыдыктыынга киржилгелиг болзуннар дээш+, биске ачы-дузалыг боору-биле кижизидип турар. 11Кандыг-даа кижизидилге амгы үеде биске өөрүшкү эккелбейн турар, харын аарышкылыг кылдыр сагындырар. Ынчалза-даа сөөлзүредир ону дамчыштыр өөредиг эрткен улус Бурганга шынчы чоруктуң амыр-тайбың дүжүдүн ажаап алыр.

12Ынчангаш сула салдынган холдарыңар болгаш сирилээн дискектериңер быжыктырыңар+. 13Аскак бут кадырлы бербезин, а эттинзин дээш, буттарыңар дорт орук-биле кылаштазын+.

Бурганның авыралындан ойталаваңар

14Бүгү улус-биле эп-найыралдыг боорунче база ыдыктыы-биле амыдыраарынче чүткүңер. Ыдыктыг эвес боор болза, кым-даа Дээрги-Чаяакчыны көрүп шыдавас+. 15Силерниң кайыңар-даа Бурганның авыралын ышкынмазын дээш кичээниңер+. Силерниң араңарга кандыг-даа ажыг чашпан дазыл тыртып үнгеш, хора халдатпазын дээш+ база ону дамчыштыр хөй улус бужартавазын дээш кичээниңер. 16Кайыңар-даа самыыравазын дээш+ база, Исав дег, Бурганның күзел-соруунче сагыш салбас кижи болбазын дээш кичээниңер. Ол улуг оглу болган ужурунда өнчү алыр артык эргезин эвээш чемге-ле садыпкан болгай+. 17Билир болгай силер: Исав ачазындан йөрээшкин алырын аажок күзээн+. Ынчалза-даа ол ону ап чадашкан, чүге дээрге бар шаа-биле кызытса-даа, мырыңай ыглап-сыктап-даа турза, бачыдын миннип шыдавайн барган[*].

18Бойдуста бар, оду чайыннаан Синай дагга чоокшулап чеде бербээн силер; дүмбей караңгыга, шуурганга чеде бербээн силер+. 19Шак ол даг чанынга эдиски үнүн болгаш бир-ле сөстер чугаалаан Бурганның үнүн дыңнап каан улус турган+. Ынчалза-даа ол сөстерни дыңнаан улус: «Ындыг сөстерни оон ыңай дыңнавайн көрээлиңер» – деп дилей бээр турган+. 20Чүге дээрге улус: «Бо дагга дириг амытан безин дээптер болза, даш-биле соктуруп каар» – дээн айтыышкынны дыңнаар харыы чок болган+. 21Каракка көстүр чүүл ындыг коргунчуг боорга, Моисей: «Корткаш, сириңейнип тур мен» – дээн+.

22Харын силер Сион дагга, дириг Бурганның хоорайынга, дээрде турар Иерусалимге+ чоокшулап чеде берген-дир силер. Өөрүшкү-маңнайлыг чыышта чыглып келген дээрниң түмен-түмен төлээлеринге чеде берген-дир силер+. 23Дээр-деңгерлерде аттарын бижээн+ эң улуг оолдарның ниитилелинге чеде берген-дир силер. Бүгү улустуң Шииткекчизи боор Бурганга, чөптүг-шынныг амыдыралдың эчизинге четкен улустуң сүлделеринге чеде берген-дир силер+. 24Чаа чагыг-керээниң Дугуруштурукчузу+ Иисуска база Авелдиң ханындан артык эки чугаалап турар бызай чашкан ханга+ чеде берген-дир силер+.

25Көрдүңер бе, силерге чүве медеглеп турар Кижиден ойталаваңар. Ол черге медеглеп турда, Ону дыңнаарындан ойталаан улус кеземчеден чайлап шыдаваан болганда, дээрден медеглеп турар Оон хая көрнү бээр болзувусса, кеземчеден чайлаар харыывыс оон-даа эвээш-тир+. 26Ооң үнү ынчан черни божаңнадыр силгипкен+, а ам ол мынча деп аазап тур:

«Ам бир удаа черни силгиир мен, чүгле черни эвес, а дээрни база»+.

27«Ам бир удаа» деп сөстер чүнү көргүскенил? Божаңнадыр силгиттинмес чүүлдер артып калзын дээш, божаңнадыр силгип боор кылдыр чаяаттынган чүүлдү чайладып кааптарын көргүскен-дир+. 28Ынчангаш божаңнадыр силгиттинмес Чагырганы+ хүлээп ап тура, өөрүп четтирген сеткилдиг болуулу база өөрүп четтиргенивис дамчыштыр Бурганга, Ону хүндүткеп-даа, Оон коргуп-сүртеп-даа, эки-чаагай бараан болуулу+. 29Чүге дээрге бистиң Бурганывыс – өрттендир чиир от-тур+.

13

Бурганның сеткилинге кирер бараан болуушкун

13^1Ха-дуңма улус дег, бот-боттарыңарга ынак болуңар+. 2Аалчыларга хүндүлээчел боорун утпаңар+, ынчалдыр кылгаш, чамдык улус, боттары безин билбейн, дээрниң төлээлерин уткуп, оларны хүндүлээннер болгай+.

3Кара-бажыңда улусту, боттарыңар олар-биле кады хоругдаттырган дег, утпаңар; хилинчек көрген улусту, оларның орнунга турган дег, утпаңар+.

4Өг-бүле тудары бүгү улуска хүндүлүг болзун+, ашак, кадай харылзаалары арыг-шынчы болзун. Самыыраар болгаш ашаа-кадайынга өскерлир улусту Бурган шиидер+.

5Акша-мөңгүнге ынак амыдырал тутпаңар, бар чүвеңерге сеткил ханыңар+. Чүге дээрге Бурган:

«Сени кажан-даа кагбас мен, сенден кажан-даа ойталавас мен» – дээн-дир+.

6Ынчангаш бис:

«Мээң дузалакчым – Дээрги-Чаяакчы-дыр, корткан херээм чүл:

кижи амытан меңээ чүнү кылып шыдаарыл?» – деп дидими-биле чугаалаалыңар+.

7Удуртукчуларыңарны утпаңар, олар силерге Бурганның сөзүн чугаалап чораан ийик чоп. Оларның амыдыралының үре-түңнелин[*] көргеш, оларның бүзүрелин эдериңер+.

8Иисус Христос дүүн, бөгүн база кезээ мөңгеде өскерлиш чок+. 9Ынчангаш янзы-бүрү болгаш хары өөредиглер сонуургаваңар. Чүректериңерни тускай чемнер чиири эвес+ (ону барымдаалаары кымга-даа ажык-дуза чедирбээн), а Бурганның авыралы быжыктырзын. 10Бисте онзагай өргүл салыр бедигээш бар, ыдыктыг майгында бараан болган улуста ол өргүлден чем ап чиир эрге чок.

11Бурганның дээди бараалгакчызы дириг амытаннар ханын бачыт дээш өргүл кылдыр ыдыктыг черже киире бээр, а оларның мөчү-сөөктерин чоннуң турлааның даштынга өрттедиптер+. 12Ынчангаш Иисус база улусту Бодунуң ханы-биле ыдыктаар дээш, хоорай хаалгазының даштынга шаажылаттырган+. 13А ындыг болганда, Иисустуң дорамчылалын үлежир дээш+, бис база чоннуң турлааның даштынче, Олче шиглей чоруптаалы. 14Мында, чер кырында, кезээ мөңгеде турар хоорайывыс чок, а келир үеде чедип кээр хоорайже чүткүп чоруур бис. 15Ынчанганда Бурганны алдаржыткан аастардан үнер алгаг-мактал өргүлүн+ Иисусту дамчыштыр Аңаа үргүлчү эккеп, мөргүүлү+. 16Буян тарыырын, араңарда сырый харылзаалыг боорун утпаңар, чүге дээрге ындыг өргүлдер Бурганның сеткилинге кирер+.

17Удуртукчуларыңарны дыңнап, оларга чагыртыңар. Бурганның мурнунга харыы тудар болгаш, олар силерни хынамчалыг кадагалап турарлар болгай. Удуртукчулар ол ажыл-херээн аарзынмайн (ынчаар болза, силерге ажыктыг болбас), а өөрүшкүлүг күүседир кылдыр чагыртып көрүңер.

18Бис дээш мөргүңер+. Бүгү чүүлдерге бодувусту шын ап чоруурунче чүткүлдүг болгаш, арын-нүүрүвүстүң арыынга бүзүрелдиг бис+. 19Мени дүрген-не силерже дедир эгитсин дээш, мөргүп көөрүңерни дилеп тур мен.

Түңнел алгыш-йөрээлдер болгаш байыр чедириишкиннери

20Амыр-дыш бээр Бурган+ хойларның өндүр улуг Кадарчызы+ – Дээргивис Иисусту өлүглер аразындан катап диргизипкен-дир, Ооң төккен ханы-биле мөңге чагыг-керээ чарган-дыр+. 21Ооң күзел-соруун күүседириңер дээш, Ол силерни бүгү-ле эки-чаагай чүүлдер-биле быжыктырзын! Бурган биске Бодунуң сеткилинге кирер чүвени Иисус Христосту дамчыштыр боттандырзын. Христоска кезээ мөңгеде алдар доктаазын! Аминь.

22Ха-дуңма, чагыг-сүмемниң бо сөстерин шыдамыккай дыңнаарыңарны дилеп тур мен, бижээн чагаам кыскажак болгай. 23Бүзүрээн эживис Тимофейниң+ хосталгаже үнгенин билип алыңар. Ол удавас меңээ чедип келзе, силерге ужуражып, ооң-биле кады чеде бээр бис. 24Силерниң бүгү удуртукчуларыңарга, Бурганның бүгү улузунга байырдан чедириңер. Италияжылар силерге байыр чедирип тур. 25Бурганның авыралы шуптуңарга доктаазын![*]

* 2:2 Ыдыктыг хоойлуну бодап турар (Ы. х. к. 33:2; Аж.-ч. 7:53; Гал. 3:19 көр).

* 2:7, 9 «Куду деңнелдиг», «кезек өйде» – цитатаны оон алган 8-ки Ыдыктыг ырның чиңгине сөзүглелинде бо сөстер кижи төрелгетенниң делегейде туружунга хамааржып турар. «Еврейлерге чагааның» автору ол сөстерниң аңгы уткалары-биле ойнап, «Иисус кезек өйде дээрниң төлээлеринден куду деңнелдиг апарган» дээн, үеге хамаарышкан утказын ажыглап турар.

* 3:2-6 «Өг-бүле», «оран-сава» – грек сөзүглелде чаңгыс сөс боор. А цитаталаан сөзүглелде (Сан. 12:7) еврей сөс «чон, аймак» деп база уткалыг. Автор мында сөстүң янзы-бүрү уткаларын ажыглап турар.

* 4:2 Буянныг медээ – мында: Бурган еврейлерни аазап кааны ханаан черже аппар чоруур дээн медеглелди ынча деп адаан (Сан. 14:7-8 көр).

* 7:3 Ол бүгүнүң дугайында Бижилгеде чүнү-даа айытпаан деп турары ол.

* 8:8 Мында «Эрги чагыг-керээни буруудадып» деп турар утка киирген. Өске бурунгу сөзүглелде «Израиль чонну буруудадып» деп бижээн.

* 9:13 «Инектиң хүлү» – иудейлер инекти өргээш, ооң хүлүн Бурганга мөгеер майгынны арыглаарынга ажыглап турганнар (Сан. 19:9-10, 17-19 көр).

* 10:29 Азы: «Ол кижини ыдыктаан чагыг-керээниң ханы».

* 11:11 Азы: «Бүзүрели-биле Сарра, төл төрүвес боду, кыраан назынында ие боор күштү алган» бооп чадавас.

* 11:26 Христос – «Чагдырган-шилиттинген» дээн сөс. Ындыг таварылгада ол сөс израиль чонга – Бурганның шилээн улузунга хамааржып боор.

* 12:2 Азы: «Өөрүшкүнүң орнунга».

* 12:17 Азы: «Билир болгай силер: Исав „Шиитпириң эде көрүп көр, йөрээшкиниң меңээ бер“ деп, ачазын бүзүредирин оралдашкан. Ынчалза-даа ол, ачазының йөрээшкинин алыр дээш, ыглап-сыктап турза-даа, чадажып каан».

* 13:7 Азы: «Оларның амыдыралы канчаар төнгенин».

* 13:25 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо шүлүк «аминь» деп сөс-биле төнген.

+ 1:2 1 Пет. 1:20
+ 1:2 Мк. 12:7
+ 1:2 Ин. 1:3; 1 Кор. 8:6; Кол. 1:16
+ 1:3 2 Кор. 4:4; Кол. 1:15

+ 1:3 Ыд. ыр. 109:1; Мк. 16:19; Аж.-ч. 7:55-56; Рим. 8:34

+ 1:4 Эф. 1:21; Флп. 2:9
+ 1:5 Ыд. ыр. 2:7; Аж.-ч. 13:32-33; Евр. 5:5
+ 1:5 2 Хаан. 7:14
+ 1:6 Ыд. ыр. 96:7
+ 1:7 Ыд. ыр. 103:4
+ 1:9 Ыд. ыр. 44:7-8
+ 1:12 Ыд. ыр. 101:26-28
+ 1:13 Ыд. ыр. 109:1; Евр. 10:13
+ 1:14 Э. д. 19:16
+ 2:4 Аж.-ч. 2:22,
+ 2:5 Евр. 1:6
+ 2:8 Ыд. ыр. 8:5-7
+ 2:8 1 Кор. 15:25

+ 2:9 Ин. 8:54; 17:1; 1 Пет. 1:21; 2 Пет. 1:17

+ 2:10 Рим. 11:36
+ 2:10 Евр. 5:9
+ 2:11 Евр. 13:12

+ 2:11 Мф. 28:10; Мк. 3:35; Ин. 20:17; Рим. 8:29

+ 2:12 Ыд. ыр. 21:23

+ 2:13 Иса. 8:17-18

+ 2:14-15 Ин. 1:14; 1 Ин. 4:2; 2 Ин. 7; 1 Тим. 3:16

+ 2:14-15 1 Ин. 3:8
+ 2:14-15 Иса. 42:7; 49:9; 1 Кор. 15:54-55
+ 2:17 Флп. 2:7
+ 2:18 Лк. 22:28
+ 3:2 Сан. 12:7
+ 3:5 Сан. 12:7
+ 3:5 Ы. х. к. 18:15,
+ 3:11 Ыд. ыр. 94:7-11
+ 3:15 Ыд. ыр. 94:7-8
+ 3:16 Сан. 14:2
+ 3:17 Ыд. ыр. 94:10
+ 3:17 Сан. 14:29
+ 3:18 Ы. х. к. 1:34-36
+ 3:19 Ыд. ыр. 105:24
+ 4:1 Евр. 12:15
+ 4:3 Ыд. ыр. 94:11; Евр. 3:11
+ 4:4 Э. д. 2:2
+ 4:5 Ыд. ыр. 94:11
+ 4:6 Евр. 3:19
+ 4:7 Ыд. ыр. 94:7-8
+ 4:8 Ы. х. к. 31:7
+ 4:12 Эф. 6:17; Ажыд. 1:16

+ 4:13 2 Чыл. 16:9; Иов 34:21; Ыд. ыр. 89:8; 138:2-3

+ 4:14 Евр. 2:17-18

+ 4:14 Эф. 4:10; Евр. 7:26

+ 4:15 Лк. 23:41; Ин. 8:46; 1 Пет. 2:22; 1 Ин. 3:5; 2 Кор. 5:21

+ 4:16 Эф. 3:12; Евр. 10:19
+ 5:1 Евр. 8:3
+ 5:2 Евр. 7:28
+ 5:3 Евр. 7:27
+ 5:4 Сан. 16:5; 18:7
+ 5:5 Ин. 8:54
+ 5:5 Ыд. ыр. 2:7; Аж.-ч. 13:32-33; Евр. 1:5
+ 5:6 Ыд. ыр. 109:4; Евр. 7:17, 21
+ 5:7 Мф. 26:39; Мк. 14:35; Лк. 22:41
+ 5:7 Ыд. ыр. 21:25
+ 5:8 Рим. 5:19; Флп. 2:8
+ 5:9 Евр. 2:10
+ 5:11 2 Пет. 3:16
+ 5:12 1 Пет. 2:2; 1 Кор. 3:1-2
+ 5:14 Эф. 4:13
+ 6:1 Евр. 9:14
+ 6:2 Аж.-ч. 8:17; 19:4-5
+ 6:2 Аж.-ч. 10:42; 17:31
+ 6:4-6 Евр. 10:29
+ 6:8 Иер. 4:3; Мф. 13:7
+ 6:8 Мал. 4:1; Мф. 3:12
+ 6:10 Мф. 10:42
+ 6:11 Рим. 5:2-5; 2 Кор. 1:22; 5:5; Эф. 1:14
+ 6:12 Евр. 13:7
+ 6:13 Лк. 1:73-75
+ 6:14 Э. д. 22:17
+ 6:16 Хост. 22:11
+ 6:17 Ыд. ыр. 109:4
+ 6:18 Сан. 23:19; 1 Хаан. 15:29
+ 6:19 Лев. 16:2, 15; Евр. 9:7
+ 6:20 Евр. 4:14; 8:1; 9:24-25
+ 7:2 Э. д. 14:17-20

+ 7:5 Лев. 27:30-31; Сан. 18:21; Ы. х. к. 14:22

+ 7:6 Э. д. 12:2-3; Рим. 4:3; Гал. 3:16
+ 7:14 Иса. 11:1; Мих. 5:2; Мф. 1:3; Лк. 3:3
+ 7:17 Ыд. ыр. 109:4; Евр. 5:6
+ 7:18 Рим. 8:3; Гал. 4:9
+ 7:19 Евр. 9:9; 10:1
+ 7:21 Ыд. ыр. 109:4; Евр. 5:6
+ 7:22 Евр. 6:11
+ 7:25 1 Ин. 2:1; Рим. 8:34
+ 7:26 Эф. 4:10; Евр. 4:14
+ 7:27 Евр. 5:3
+ 7:27 Евр. 9:12; 10:10
+ 7:28 Евр. 5:2
+ 8:1 Ыд. ыр. 109:1; Мк. 16:19; Евр. 1:3
+ 8:2 Евр. 9:24
+ 8:3 Евр. 5:1
+ 8:3 Эф. 5:2
+ 8:5 Кол. 2:17; Евр. 10:1
+ 8:5 Хост. 25:40
+ 8:6 2 Кор. 3:6
+ 8:6 Евр. 9:15
+ 8:7 Евр. 7:11
+ 8:8 Иер. 31:31-34; Евр. 10:16-17
+ 8:8 Лк. 22:20; 2 Кор. 3:6
+ 8:10 Иер. 32:40; Иез. 37:26
+ 8:10 Ы. х. к. 6:6; Иса. 51:7
+ 8:10 Лев. 26:12
+ 8:11 Ос. 2:20
+ 9:1 Хост. 25:8
+ 9:2 Хост. 26:1
+ 9:2 Хост. 25:30-31
+ 9:3 Хост. 26:31-33; Лев. 16:2
+ 9:4 Хост. 25:10; 30:1
+ 9:4 Хост. 16:33-34
+ 9:4 Сан. 17:8-10
+ 9:4 3 Хаан. 8:9
+ 9:5 Лев. 16:14
+ 9:5 Хост. 25:19-20
+ 9:7 Лев. 16:2, 15; Евр. 6:19
+ 9:8 Евр. 10:20
+ 9:9 Евр. 7:19; 10:1
+ 9:10 Лев. 11:2; Мк. 7:4
+ 9:11-12 Евр. 7:27; 10:10
+ 9:13 Лев. 16:14-16
+ 9:14 1 Пет. 1:18-19
+ 9:14 Евр. 6:1; Ажыд. 7:14
+ 9:14 1 Ин. 1:7; Эф. 5:26
+ 9:15 Евр. 8:6
+ 9:15 2 Тим. 1:1; Тит. 1:2

+ 9:19 Хост. 12:22; Лев. 14:4-7; Сан. 19:6, 17; Ыд. ыр. 50:9

+ 9:20 Хост. 24:8
+ 9:21 Хост. 29:12, 36; Лев. 8:15,
+ 9:22 Лев. 17:11
+ 9:23 Хост. 25:40; Евр. 8:5
+ 9:24 Евр. 8:2
+ 9:26 1 Ин. 3:5
+ 9:26 1 Пет. 3:18
+ 9:27 Мф. 16:27
+ 9:28 Иса. 53:12; 1 Пет. 2:24; 3:18
+ 9:28 Тит. 2:13
+ 9:28 Аж.-ч. 1:11; 1 Фес. 4:16-18
+ 10:1 Кол. 2:17; Евр. 8:5
+ 10:1 Евр. 7:19; 9:9
+ 10:3 Лев. 16:21
+ 10:5 Ыд. ыр. 39:7-9
+ 10:5 Ыд. ыр. 50:18
+ 10:6 1 Хаан. 15:22; Иса. 50:4

+ 10:10 Мф. 26:26; 1 Кор. 11:24; Евр. 7:27; 9:9

+ 10:11 Сан. 28:3
+ 10:12 Ыд. ыр. 109:1; Мк. 16:19; Евр. 1:3
+ 10:13 Ыд. ыр. 109:1; Евр. 1:13
+ 10:17 Иер. 31:33-34; Евр. 8:10-12
+ 10:19 Эф. 3:12; Евр. 4:16
+ 10:20 Евр. 9:8
+ 10:20 Ин. 14:6
+ 10:22 Иез. 36:25

+ 10:22 Ин. 13:8; 1 Кор. 6:11; Эф. 5:26; Тит. 3:5

+ 10:23 Евр. 4:14
+ 10:23 1 Кор. 1:9; 1 Фес. 5:24; 2 Фес. 3:3
+ 10:25 Аж.-ч. 2:42
+ 10:25 Рим. 13:11; 1 Кор. 3:13
+ 10:26 Сан. 15:30
+ 10:26 Мк. 3:29; 1 Ин. 5:16
+ 10:27 Ыд. ыр. 20:10; 78:5; Иса. 26:11
+ 10:28 Ы. х. к. 19:15
+ 10:29 Евр. 6:4-6
+ 10:30 Ы. х. к. 32:35-36; Рим. 12:19
+ 10:31 Иса. 33:14; Лк. 12:5
+ 10:34 Мф. 25:36
+ 10:34 Мф. 5:12
+ 10:34 Мф. 6:20; 19:21; 1 Пет. 1:4; Кол. 1:5
+ 10:38 Авв. 2:3-4; Рим. 1:17; Гал. 3:11
+ 11:1 Рим. 8:24; 2 Кор. 4:18
+ 11:3 Э. д. 1:6-7; Ыд. ыр. 32:6; 2 Пет. 3:5
+ 11:4 Э. д. 4:3-8; Мф. 23:35; 1 Ин. 3:12
+ 11:5 Э. д. 5:22-24
+ 11:7 Э. д. 6:9-22
+ 11:8 Э. д. 12:1-4
+ 11:9 Э. д. 12:8; 13:3; 18:1
+ 11:10 Евр. 12:22; Ажыд. 21:2
+ 11:11 Э. д. 21:2
+ 11:12 Рим. 4:19
+ 11:12 Э. д. 22:17
+ 11:13 Мф. 13:17; Лк. 10:24
+ 11:13 Э. д. 23:4
+ 11:16 Э. д. 26:24; 28:13
+ 11:17-18 Э. д. 22:1-10
+ 11:17-18 Э. д. 21:12; Рим. 9:7
+ 11:19 Рим. 4:17-19
+ 11:20 Э. д. 27:27-29, 39-40
+ 11:21 Э. д. 47:31; 48:17-19
+ 11:22 Э. д. 50:24-25
+ 11:23 Хост. 2:2-3; Аж.-ч. 7:20
+ 11:24 Хост. 2:10-11
+ 11:25 1 Ин. 2:17
+ 11:26 Евр. 13:13
+ 11:27 Хост. 12:37; 13:18
+ 11:28 Хост. 12:21-30
+ 11:29 Хост. 14:21-30
+ 11:30 Иис. 6:15,
+ 11:31 Иис. 2:1; 6:24; Мф. 1:5; Иак. 2:25
+ 11:32 Башт. 6:11—8:32
+ 11:32 Башт. 4:6-16
+ 11:32 Башт. 13:24—16:31
+ 11:32 Башт. 11:1—12:7

+ 11:32 Башт. 4:6; 6:11; 11:1; 13:24; 1 Хаан. 1:20; 16:13

+ 11:33 Башт. 14:6; Дан. 6:22

+ 11:34 Дан. 3:23-27

+ 11:34 Башт. 7:21; 1 Хаан. 17:51; 2 Хаан. 12:29

+ 11:35 3 Хаан. 17:22-23; 4 Хаан. 4:35-37

+ 11:36 Э. д. 39:20; Иер. 20:2; 37:15; Мф. 21:35; Мк. 16:18

+ 11:37 3 Хаан. 18:4; 2 Чыл. 24:21; Иер. 26:23

+ 11:37 4 Хаан. 1:8
+ 11:38 Башт. 6:2; 1 Хаан. 22:1
+ 11:40 Флп. 3:12; Евр. 12:23
+ 12:1 1 Кор. 9:24
+ 12:2 Евр. 2:10
+ 12:2 Лк. 24:26; Флп. 2:8
+ 12:2 Ыд. ыр. 109:1; Мк. 16:19; Евр. 1:3
+ 12:3 У. ч. 24:10
+ 12:4 1 Тим. 4:10
+ 12:5 У. ч. 3:11-12
+ 12:5 Ыд. ыр. 93:12; Иов 5:17
+ 12:7 Ы. х. к. 8:5; Ажыд. 3:19
+ 12:10 Лев. 11:44
+ 12:12 Иса. 35:3
+ 12:13 У. ч. 4:26
+ 12:14 Мф. 5:8
+ 12:15 Евр. 4:1
+ 12:15 Ы. х. к. 29:18
+ 12:16 Евр. 13:4
+ 12:16 Э. д. 25:29-34
+ 12:17 Э. д. 27:34-38

+ 12:18 Хост. 19:16-18; 20:18; Ы. х. к. 4:11; 5:22

+ 12:19 Хост. 19:16
+ 12:19 Хост. 20:19; Ы. х. к. 5:27
+ 12:20 Хост. 19:12-13
+ 12:21 Ы. х. к. 9:19
+ 12:22 Гал. 4:26; Ажыд. 14:1; 21:2
+ 12:22 Ы. х. к. 33:2; Дан. 7:10; Иуда 1:14
+ 12:23 Лк. 10:20
+ 12:23 Флп. 3:12; Евр. 11:40
+ 12:24 Евр. 8:6; 9:15
+ 12:24 1 Пет. 1:2
+ 12:24 Э. д. 4:10
+ 12:25 Евр. 2:3
+ 12:26 Хост. 19:18
+ 12:26 Агг. 2:6
+ 12:27 Ыд. ыр. 101:27
+ 12:28 Дан. 2:44
+ 12:28 Ыд. ыр. 2:11
+ 12:29 Ы. х. к. 4:24

+ 13:1 Ин. 13:34; 1 Пет. 1:22; 2 Пет. 1:7; Рим. 12:10; 1 Фес. 4:9

+ 13:2 1 Пет. 4:9
+ 13:2 Э. д. 18:3; 19:2
+ 13:3 Мф. 25:36; Евр. 10:34
+ 13:4 1 Кор. 7:38
+ 13:4 Хост. 20:14; 1 Кор. 6:9

+ 13:5 У. ч. 23:4; Мф. 6:19, 25; 1 Тим. 3:1; 6:7-9

+ 13:5 Иис. 1:5
+ 13:6 Ыд. ыр. 117:6
+ 13:7 Евр. 6:12
+ 13:8 Ыд. ыр. 101:28
+ 13:9 Кол. 2:16
+ 13:11 Хост. 29:14; Лев. 16:27
+ 13:12 Мф. 21:39; Мк. 12:8
+ 13:13 1 Пет. 4:14; Евр. 11:26
+ 13:15 Ыд. ыр. 49:14; 106:22
+ 13:15 Ос. 14:3
+ 13:16 Мих. 6:7-8
+ 13:18 Эф. 6:19; 1 Фес. 5:25; 2 Фес. 3:1
+ 13:18 Аж.-ч. 23:1; 24:16
+ 13:20 Рим. 15:33

+ 13:20 Ыд. ыр. 22:1; 79:2; Иса. 40:11; Иез. 34:11-15; Эккл. 12:12; Ин. 10:11; 1 Пет. 5:4

+ 13:20 Хост. 24:8; Зах. 9:11

+ 13:23 Аж.-ч. 16:1

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Еврейлерге

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ